Budowa Browaru "Peterhoff"

[Peetri Romanaav]

Budowę drugiego browaru „Peterhoff” w Sandżaku rozpoczęto 20 grudnia 1925 roku, w dniu, który mieszkańcy regionu zapamiętali jako początek nowej epoki. Choć zima była surowa, a wiatr niósł ze sobą zapach mokrej ziemi i dymu z pasterskich chat, na wyznaczonym terenie panował niezwykły ruch. Peetri Romanaav, świadom rosnącego zapotrzebowania na piwo z Edelweiss, uznał, że Sandżak — kraina o bogatej tradycji warzelniczej — jest idealnym miejscem na drugi filar browarniczej potęgi.

Pierwszym etapem było przygotowanie terenu. Robotnicy rozpoczęli od niwelacji gruntu, wyrównując pagórkowaty obszar, który niegdyś służył jako pastwisko. Wraz z tym poprowadzono nowe linie wodne i elektryczne, co w Sandżaku było przedsięwzięciem niemal pionierskim. Starsi mieszkańcy przyglądali się temu z mieszaniną ciekawości i dumy, powtarzając, że „Peterhoff przynosi światło tam, gdzie dotąd świeciły tylko gwiazdy”.

Gdy ziemia została przygotowana, przystąpiono do wznoszenia budynku warzelni. Fundamenty wylano szybko, a już po kilku dniach zaczęły rosnąć ceglane ściany, układane z precyzją godną mistrzów murarskich. Budynek zaplanowano w stylu prostym, lecz solidnym — z dwuspadowym dachem, który miał chronić wnętrze przed kapryśną sandżacką pogodą. Peetri nalegał, by cegła była lokalna, „żeby browar oddychał tą samą ziemią, co ludzie, którzy będą tu pracować”.

Równolegle trwały przygotowania do wyposażenia wnętrza. Romanaav osobiście nadzorował zakup urządzeń warzelniczych: wielkiej miedzianej kadzi, która miała stać się sercem browaru, kilku kadzi fermentacyjnych oraz nowoczesnej jak na owe czasy chłodnicy, sprowadzonej aż z północnych regionów. Każdy element był wybierany z myślą o jakości i trwałości — Peterhoff miał być browarem na pokolenia.

Do Sandżaku zaczęły też napływać transporty wyposażenia pomocniczego: beczek z jasnego drewna, ręcznych pomp, zestawów narzędzi dla piwowarów i majstrów. W magazynie, który dopiero powstawał, układano je starannie, jakby były to skarby, a nie zwykłe przedmioty codziennej pracy.

Gdy budynek warzelni osiągnął stan surowy zamknięty, a urządzenia znalazły swoje miejsce, nadszedł moment, na który wszyscy czekali. Uruchomiono pierwsze próby produkcyjne. Do browaru dostarczono świeży słód, aromatyczny chmiel oraz drożdże, które miały nadać piwu charakterystyczny sandżacki akcent. Pierwsze warki próbne ruszyły jeszcze przed końcem roku, a ich zapach unosił się nad doliną, mieszając się z zimowym powietrzem.

Mieszkańcy Sandżaku mówili później, że tego dnia browar „obudził się do życia”, a wraz z nim cała okolica. Peetri Romanaav zanotował w swoim dzienniku: „Drugi Peterhoff nie jest kopią pierwszego. To jego brat — inny, ale równie dumny.”

Tak rozpoczęła się historia sandżackiego Peterhoffa — browaru, który miał połączyć tradycję dawnych piwowarów z nowoczesnością i stać się symbolem odrodzenia regionu.

[Peetri Romanaav]

Sandżak, 23 grudnia 1925 r. – Budowa drugiego browaru „Peterhoff”, realizowana z inicjatywy Peetriego Romanava, nabiera imponującego tempa. Zaledwie kilka dni po rozpoczęciu prac teren inwestycji zmienił się nie do poznania, a lokalni mieszkańcy mówią już otwarcie, że Sandżak wkrótce stanie się nowym centrum piwowarskim kotliny.

Ekipy budowlane pracują od wczesnych godzin porannych, dzięki czemu przygotowanie terenu jest praktycznie zakończone. Niwelacja gruntu, doprowadzenie wody oraz instalacji elektrycznych przebiegły szybciej, niż zakładano, co pozwoliło natychmiast przejść do kolejnych etapów.

Największe wrażenie robi jednak tempo prac przy wznoszeniu budynku warzelni. Ceglane ściany rosną z dnia na dzień, a konstrukcja pod dwuspadowy dach jest już niemal gotowa do montażu. Według kierownictwa budowy, jeśli pogoda utrzyma się na obecnym poziomie, obiekt osiągnie stan surowy zamknięty jeszcze przed końcem roku.

Na plac budowy dotarły również kolejne dostawy wyposażenia pomocniczego: beczki, ręczne pompy oraz narzędzia, które zostaną wykorzystane natychmiast po ukończeniu montażu urządzeń technologicznych. Równolegle finalizowane są formalności związane z zakupem miedzianej kadzi, kadzi fermentacyjnych oraz chłodnicy, które mają trafić do Sandżaku na początku 1926 roku.

Przedstawiciele Peetriego Romanava podkreślają, że jeśli obecne tempo zostanie utrzymane, pierwsze warki próbne będzie można uruchomić znacznie wcześniej, niż przewidywał pierwotny harmonogram. Do Sandżaku sprowadzono już próbne partie słodu, chmielu i drożdży, co jasno wskazuje, że browar przygotowuje się do szybkiego startu.

Budowa „Peterhoffa” w Sandżaku staje się jednym z najbardziej dynamicznych projektów gospodarczych w regionie, a mieszkańcy z rosnącym entuzjazmem obserwują, jak z dnia na dzień powstaje zakład, który ma odmienić lokalny rynek pracy i umocnić tradycję piwowarską kotliny.

[Peetri Romanaav]

8 stycznia 1926 - siarczysty mróz w tej części Kotliny Edelweiss doskwiera bardzo mocno pracom wykończeniowym Browaru "Peterhoff" w Sandżaku. Tutejsi, którzy przywykli, że w tej części kotliny temperatura raczej rzadko spada poniżej -5 stopni Celsjusza musieli się zetknąć z nowym wyzwaniem, które ich wszystkich czekało.
W dniu dzisiejszym w Sandżaku termometry wykazały zawrotne -26 stopni. Wszechobecny paraliż przerażał wszystkich, łącznie ze służbami porządkowymi. Nie mniej liczne grono Edli i Nandyjczyków razem ramię w ramię walczyło z katastrofalnymi temperaturami, aby już dzisiejszego wieczora otworzyć nowy budynek.

Przyjazd Romanowa, mimo że ten rzadko bywał na "swoich" włościach w Kotlinie zrobił też nie małą panikę, a co jeśli pracownicy nie zdążą? Romanow właśnie znajdował się w "Sitz des Tschuvars", gdzie Erich Adler opowiadał mu o wszystkim co miało miejsce pod jego nieobecność. Sam Romanow nie mógł się doczekać otwarcia dlatego rzucił:

- Erich, powiedz mi przyjacielu. Jak wiele mnie ominęło podczas mojej nieobecności? Oczywiście poza tym, że wiele. - Zaśmiał się.
- Herr Romanoff, co mam powiedzieć. Wioskę spotkał wyraźny spadek odsetka mieszkańców. Czort wie gdzie odpłynęli. Rząd zesłał statystykę, praca jest. Ludzi brakuje... Na ten moment nie jest za dobrze.
- Ahhh, no cóż. W takim razie odbudujmy to co zostało. - Uśmiechną się do Ericha, a następnie zapiął ostatni guzik w płaszczu.

Gdy tylko Romanow był gotowy do opuszczenia SdČ, Erich zaprowadził swojego byłego dowódcę do samochodu, aby Ci udali się na miejsce otwarcia browaru. Romanow nie mógł wyjść z wrażenia widząc swoje kolejne dziecko, dziecko które miało generować dla niego dochód dla dalszych inwestycji, a także dla całego regionu. Widząc to co wybudowali tutejsi robotnicy oniemiał. Następnie skierował się do wejścia, aby rozpocząć przemowę.

Mieszkańcy Sandżaku,
Szanowni Goście,
Spotykamy się w tym dniu po to, aby uczcić otwarcie nowej filii Browaru "Peterhoff". Jak się domyślam mieszkańcy wsi mogą mieć mieszane uczucia co do tego co właśnie się tutaj stało. Nie mniej śpieszę z wytłumaczeniem, aby żadna z partii politycznych nie odbierała tego jako coś proprawicowe, czy też prolewicowe. Budowa tego browaru ma zapewnić Wam stabilne zatrudnienie, możliwości do osiedlenia się dla większej ilości Edli, Nandyjczyków, czy ktokolwiek sobie wymarzy tu zamieszkać. To nie jest inwestycja, która ma wypchać mój portfel pieniędzmi po brzegi. To inwestycja, która ma na celu przyśpieszyć rozwój naszej wioski. To ma być jeden z kroków do budowania miasta! STADT SANDJAK! A w przyszłości Gross Stadt Sandjak! Pamiętajcie, niebo naszym limitem! Wszyscy razem ku wielkiemu sandżakowi!