Góry Południowe - Südgebirge

[Isabella M. Neumann-Swann]

Südgebirge - Góry Południowe to łańcuch górski rozciągający się wzdłuż południowo-zachodniej granicy Edelweiss z Monarchią Austro-Węgierską na długości 54,50km. W całości znajduje się w granicach Kotliny.
Najwyższy szczyt Todesberg - Góra Umarłych (na razie oznaczany systemowo G12) ma 4999m n.p.m.

Pasmo graniczy na wschodzie z Przełęczą Gämsentor (pol. Brama Kozicy), a od zachodu z południową częścią Wilde Felder (pol. Dzikie Pola).

Opisy wszystkich szczytów (gdy nie ma nazwy własnej - techniczne oznaczenia gór):

- Einsame Mutter (pol. Samotna Matka) - G1 - 4158m n.p.m. - na stoku góry, od wschodniej jej części znajduje się schronisko im. Joachima Cargalho (2150m n.p.m.), a u jej podnóża niewielkie skupisko zabudowań mieszkalnych Einsamkeit. W osadzie na stałe zamieszkują trzy rodziny.
Na jego hali szarotkowej został zorganizowany pierwszy Die Lawine - regionalny system wspinaczki górskiej podczas Schmelzfest 1922(1.marca-15.marca). Po raz pierwszy zdobyty samotnie przez Joachima Cargalho 10 marca 1922 roku. Propozycję nazwy temu wzniesieniu nadał własnie zwycięzca pierwszej eskapady po szarotkę.

-Zögern Mutter (pol. Wahająca się Matka) - G2 - 4170m n.p.m. - szczyt został po raz pierwszy zdobyty podczas Die Lawine 21 paźdzernika 1922 roku przez winkulijskiego bergsteigera A.F. von Tehen-Dżeka. Propozycję nazwy temu wzniesieniu nadał własnie zwycięzca tejże eskapady podczas Oktoberfest.

- Stummberg (pol. Niema Góra) - G3 - 4566m npm prawo do kreowania historii szczytu posiada Joachim Cargalho.

- Fuchsberg (pol. Lisia Góra) - G4 - 4274m n.p.m. - najwyższy szczyt Gór Południowych - szczyt został pierwszy raz zdobyty 31 października 1923 roku (w Halloween) przez sarmackiego bergsteigera Pavla van der Gibsona, jako zwycięzca Die Lawine podczas Festiwalu Październikowego tegoż roku. Miał on prawo ochrzcić górę według własnego uznania. Według ustaleń samego bergsteigera minął on na trasie pewną rzekę. Zapewne chodziło o mającą swoje źródło na zboczu tejże góry, rzeki Rhimm.

- Schlafstein - (pol. Kamienna Drzemka) - G5 - 4722m npm
- Käsegrat - (pol.Serowy Szczyt) - G6 - 3994m npm
- Wurstspitze - (Pol. Góra Kiełbasiana) - G7 - 4122m npm
- Lachstein - (pol. Szczyt Śmiechu) - G8 - 3771m npm
- Kuhblickhorn - (Pol. Krowie Spojrzenie) - G9 - 3522m npm
- Tanzfels - (Pol. Skalny Tancerz) - G10 - 4399m npm
- Bierspitze - (Pol. Piwny Szczyt) - G11 - 3111m npm
- Todesberg - (Pol. Góra Umarłych) - G12 - 4999m npm

Südgebirge zbudowane są z łupków krystalicznych, granitów oraz ze skał osadowych.
Na obrzeżach znajdują się lasy bukowe i świerkowe, częściowy obszar zajmują polany. W górnych granicach występuje modrzewiososna orientycka, w piętrze subszarotkowym – kosodrzewina biała. Na wysokościach powyżej 2500m n.p.m ulokwane są hale szarotkowe, a wyżej skąpa roślinność subniwalna (długo zalegająca pod pokrywą śnieżną).

[Isabella M. Neumann-Swann]

Południowe Szczyty Edelweiss wznoszą się ku niebu niczym bramy do świata chmur. Ich skaliste grzbiety kąpią się w południowym świetle, a ich ściany — rzeźbione przez wiatr i czas — budzą respekt. Tam, gdzie kończy się las, zaczyna się królestwo kosówek i pojedynczych kwiatów edelweiss, których białe gwiazdy migoczą w cieniu potężnych turni. W dolinach, gdzie woda śpiewa w strumieniach, przeszłość i natura splatają się w nieskończonym tańcu. Kto stanie na przełęczy, spojrzy w dal i poczuje, że góry te mówią własnym głosem — głosem ciszy, kamienia i nieprzemijającej wysokości.

Południowe Szczyty Edelweiss to surowe, strzeliste skały, błyszczące szczyty ośnieżone przez większą część roku, doliny zielone latem i lodowce lub szczeliny lodowe w wysokich partiach.

Krajobraz i budowa
Góry unoszą się wysoko nad dolinami: szczyty przekraczają magiczną granicę, gdzie drzewa kończą swą koronkę — powyżej piętra alpejskiego zaczynają się żleby, skalne półki i gołe grani.
Skały są głównie w odcieniach szarości, często wapienne lub dolomitowe — przypominające morfologię wielu alpejskich masywów. Dzięki temu powstają dramatyczne formy: turnie, iglice, pionowe ściany.
Latem, choć niższe partie są zielone i porośnięte łąkami, wyżej – tam gdzie rządzi zimno i wiatr – roślinność staje się skąpa: kosówki, porosty, a w szczelinach skał starannie uchwycone kępy zwartej trawy lub pojedyncze, białe gwiazdy — Edelweiss — symbol odporności i wysokości.
W dolinach spływają potoki z lodowców, pojawiają się jeziorka alpejskie, zbierające krystalicznie czystą wodę — tak jak to bywa w strefach wysokogórskich.
Zimą lub w późnej jesieni szczyty są przykryte śniegiem, często formując trwałe pola śnieżne lub lodowce, które odbijają światło i nadają krajobrazowi chłodny, srebrzysty blask.

Atmosfera i odczucia
Wchodząc coraz wyżej, odczuwa się tę typową górską „przestrzeń”: powietrze staje się rzadsze, zimniejsze, hałasy dolin zostają daleko. Wokół tylko wiatr, skała i — czasem — skrzypienie śniegu.
Panorama rozciąga się na kilkanaście kilometrów: z jednego grzbietu można dostrzec ciąg groteskowo wyrzeźbionych gór, jakby rzędów ostrych zębów wyrastających z krajobrazu.
W dolinach słychać echa: odbite od skalnych ścian głosy, dzwonki pasterzy lub czyste odgłosy natury — potoki, wiatr w kosówce, rzadko ruch turystów.
To miejsce, gdzie człowiek czuje się mały. Wzrok sięga ku niebu, chmury mogą spływać po zboczach, a słońce, kiedy przebija się przez mgłę, maluje na skałach złote refleksy — typowe dla gór wysokich.

Roślinność, życie i symbolika
Jak wspomniano, Edelweiss — roślina wysokościowa, odporna na ekstremalne warunki — idealnie wpasowuje się w mitykę tych gór. Rośnie zwykle na wysokości od ~2 400 do 4 700 m n.p.m. w surowych, wapiennych warunkach.
Latem zbocza i hale poniżej piętra alpejskiego pokrywają dzikie zioła, kwiaty, trawy. Można się spodziewać także plam śniegu w zacienionych żlebach.
Fauna: kozice, świstaki, ptaki wysokogórskie — wszystko to nadaje miejscu pewnej dzikości, tchnienia pierwotności.
Symbolicznie: te góry to wyzwanie, to próba charakteru — jak w alpinistyce. Każdy szczyt to półka w historii, każdy kamień — świadek ludzkich stóp.

Geologia tych gór to, iż znaczna część może być wapienna/dolomitowa — co daje jasne, wyraziste rysy i pukliny skalne.
Turystyka i przygoda: podobnie jak w Alpach Monachii Austro-Węgierskiej — hale, chaty, wędrówki, wspinaczki są na porządku dziennym— choć w Górach Południowych może być bardziej kameralnie, bardziej baśniowo.

[Isabella M. Neumann-Swann]

Flora i fauna Południowych Szczytów Edelweiss

Południowe Szczyty Edelweiss to surowy, ale żywy ekosystem, w którym życie dostosowało się do dramatycznych różnic wysokości, temperatury i światła.

Flora

Piętra roślinne:
1. Piętro regla dolnego (do ok. 1 200 m)
Dominuje las mieszany — świerki, jodły, buki i modrzewie.
W podszyciu rosną borówki, paprocie, dzwonki i storczyki.
Wiosną zbocza pokrywają się kobiercami krokusów i anemonów.

2. Piętro regla górnego (ok. 1 200–1 800 m)
Lasy iglaste stopniowo przerzedzają się, ustępując miejsca kosodrzewinie (Pinus mugo) i karłowatym jałowcom.
Często pojawiają się różaneczniki alpejskie, a na bardziej nasłonecznionych stokach – goździki, lepnice i sasanki.
To tu zaczyna się królestwo zielonych hal – miejsc wypasu kozic i jeleni. Jednak wykorzystywane też przed ludność do wypasu zwierząt domowych w okresie letnim.

3. Piętro alpejskie (1800– 3000 m)
Roślinność skąpa, lecz niezwykle odporna: szarotka alpejska (Edelweiss), goryczki, dzwonki alpejskie, arunika górska, dryady i sasanki alpejskie.
Trawy są niskie i mocno korzeniące się, często tworzące gęste darni.
W szczelinach skał można spotkać porosty i mchy, które tworzą barwne mozaiki.

4. Piętro turniowe (powyżej 3000 m)
Tu roślinność praktycznie zanika. Tylko pojedyncze porosty, turzyce i glony śnieżne przetrwają w cieniu wiecznego lodu.
Wysoko, na skalnych półkach, czasem można wypatrzyć drobną kępę białych kwiatów — szarotek, które stały się symbolem całych gór oraz Edelweiss



Fauna

Ssaki
Kozica górska (Capra ibex edelweissensis) – silna, zwinna, poruszająca się po stromych ścianach; symbol wolności i hartu.
Świstak południowy – strażnik dolin, którego charakterystyczny gwizd ostrzega przed zagrożeniem.
Sarna górska i jeleń rudawy – spotykane w niższych partiach lasu i na halach.
Ryś swannski – rzadki, cichy drapieżnik; jego trop jest świętym znakiem dla miejscowych górali.
Zając górski i nornik śnieżny – małe ssaki, które stanowią podstawę łańcucha pokarmowego.

Ptaki
Orzeł przedni – królewski władca przestworzy, często widywany nad granią Gwiezdnej Iglicy.
Sęp płowy i kruk alpejski – padlinożercy i strażnicy równowagi.
Sokół wędrowny, jarząbek, kopciuszek górski, płochacz halny – drobniejsze gatunki zamieszkujące niższe partie.
Świergotek alpejski – symbol porannych hal, jego śpiew słychać o wschodzie słońca.

Płazy i gady
Jaszczurka żyworodna – żyjąca nawet powyżej 2 000 m.
Salamandra czarna – spotykana w wilgotnych, cienistych lasach i dolinach potoków.

Owady i drobne stworzenia
Rzadkie gatunki motyli górskich: Niebiak alpejski, paź królowej, modraszki.
Trzmiele wysokogórskie zapylające rośliny powyżej linii lasu.
Chrząszcze i mrówki przystosowane do krótkiego okresu wegetacji i ostrych zim.


Symbolika ekologiczna

Ekosystem Południowych Szczytów Edelweiss jest jak żywa kronika przetrwania. Każdy organizm tu żyjący — od drobnej roślinki po orła — odzwierciedla walkę o równowagę między pięknem a surowością.
To góry, gdzie życie toczy się powoli, ale nieprzerwanie, w rytmie natury, w harmonii z ciszą i kamieniem.

[Isabella M. Neumann-Swann]