Historie węglem pisane

[Heinz-Werner Grüner]

Wpis zakładowy nr 1/1925

Rok 1925, 22 stycznia, elektrownia węglowa Stromberg-1

Nad ranem powietrze w Kotlinie Edelweiss było przesycone wilgocią. Z kominów elektrowni węglowej "Stromberg-1" unosiły się gęste kłęby dymu, zwiastując początek kolejnego pracowitego dnia. Hans Keller, 42-letni kierownik zakładu, przechadzał się między rzędami masywnych pieców, sprawdzając ich stan. Dzisiaj miał dotrzeć pierwszy transport węgla z Muratyki – kluczowy dla utrzymania produkcji prądu w tym tygodniu, jak i dwóch kolejnych.



Przybycie transportu

Dokładnie o ósmej rano kolejowy gwizdek rozbrzmiał nad okolicą, sygnalizując nadejście pociągu. Keller wraz z grupą pracowników wyszedł na bocznicę kolejową. Lokomotywa ciągnęła za sobą kilkanaście węglarek, każda wypełniona po brzegi surowcem z Muratyki. To węgiel najwyższej jakości, wydobywany w tamtejszych kopalniach i transportowany przez port w Ragusie na statkach takich jak MS Tulusa. Zanim jednak trafił do elektrowni, przebył jeszcze podróż kolejną południową magistralą kolejową.

Rozładunek był logistycznym wyzwaniem. Hans polecił, by każda węglarka była opróżniana szybko, ale bez błędów. Pracownicy używali wielkich łopat oraz nowoczesnych na owe czasy taśmociągów, które przenosiły węgiel do ogromnych bunkrów magazynowych. „Szybciej, szybciej! Musimy zdążyć przed zmianą pogody!” – nawoływał Hans, patrząc na ciemniejące niebo.



Praca w elektrowni

Elektrownia Stromberg-1 działała już od dwóch lat, zaopatrując całą Kotlinę Edelweiss w prąd. Była to konstrukcja imponująca jak na swoje czasy: dwa ogromne kotły parowe i turbiny o łącznej mocy 20 megawatów. Proces produkcji rozpoczynał się od spalania węgla w masywnych piecach, których żar niemal oślepiał. Wytworzona para napędzała turbiny, przekształcając energię cieplną w elektryczną.

Hans Keller szczególną uwagę przykładał do monitorowania temperatur i ciśnienia. Wystarczyła chwila nieuwagi, by system uległ przeciążeniu. „Ludzie myślą, że prąd to magia, ale to wy tu jesteście czarodziejami” – powtarzał pracownikom, podkreślając wagę ich pracy.



Trudy i wyzwania

Praca w elektrowni nie należała do łatwych. Wysokie temperatury, wszechobecny pył węglowy i ciężki sprzęt wymagały od pracowników niezwykłej wytrzymałości. Karl Meier, jeden z "dokerów czarnego skarbu", jak mawiali ci co musieli ów surowiec przerzucać godzinami, opowiadał wieczorami popijając piwo Peterhoff, że po dniu pracy czuł się jakby spędził godzinę w piekle. Jednak duma z tego, że ich wysiłek zasila domy i zakłady pracy w kotlinie, dodawała im sił.

Nie obywało się jednak bez trudnych chwil. Pewnego dnia w wyniku awarii taśmociągu węgiel zablokował przepływ do pieców. Hans wraz z technikiem, Erichem Schmidtem, musieli w ekspresowym tempie naprawić mechanizm, zanim ciśnienie w kotłach spadło zbyt nisko. Był to wyścig z czasem, ale dzięki ich umiejętnościom udało się uniknąć zatrzymania produkcji prądu.

Wieczorem, gdy słońce chowało się za górami, Hans spojrzał na elektrownię z uczuciem satysfakcji. Stromberg-1 był nie tylko miejscem pracy, ale sercem Kotliny Edelweiss. Każda tona węgla, każdy obrót turbiny przypominał o tym, jak ważna jest ich misja. Przyszłość należała do takich ludzi jak on – wytrwałych, gotowych na wszystko, by światło w domach innych mogło jasno świecić.

[Heinz-Werner Grüner]

Wpis zakładowy nr 2/1925

Rok 1925, 28 maja, elektrownia węglowa Stromberg-1

Deszczowy poranek nad Kotliną Edelweiss przywitał pracowników Stromberga-1 szarym niebem i stukotem kropel o metalowe dachy. Wilgoć wdzierała się wszędzie – do szatni, do butów, a nawet do jasnych brwi Karla Meiera, który przeklinał w duchu majową aurę, niosąc kolejną porcję narzędzi na halę techniczną.

Choć pogoda zniechęcała do czegokolwiek, w środku elektrowni panował niezmienny rytm pracy. Kotły huczały jak zawsze, taśmociągi przesuwały czarne złoto z Muratyki, a Hans Keller – z filiżanką czarnej kawy w ręku – obchodził stanowiska, jak generał inspekcjonujący linię frontu.

„Dobrze, że mamy dach” – rzucił z lekkim uśmiechem w stronę Ericha Schmidta, który właśnie kończył regulację zaworu przy turbinie nr 2. – „Choć u nas i tak wiecznie gorąco.” Erich parsknął, nie przerywając pracy – dla niego każde kliknięcie manometru miało więcej znaczenia niż prognoza pogody.

Dziś nie było awarii, poślizgów ani niedoborów. Stromberg-1 działał jak dobrze naoliwiony mechanizm, a w szklanych oknach rozdzielni odbijało się tylko jedno: spokojny, deszczowy dzień, który mimo wszystko wciąż wymagał energii.

Wieczorem, gdy ostatni wagon węgla wsunął się leniwie pod dach magazynowy, Hans zapisał w dzienniku tylko jedno zdanie:
„Der Regen fällt, aber das Licht scheint.“ (pol. „Deszcz pada, ale światło świeci.”)

[Fabio Rhyner]

Wpis zakładowy nr 3/1925

Rok 1925, 18 lipca, elektrownia węglowa Stromberg-1

Ostatni kryzys z dnia 15 lipca 1925 roku w kotlinie Edelweiss dzięki wsparciu opatrzności nie wpłynął na funkcjonowanie kompleksu Stromberg-1. Elektrownia miała zabezpieczone odpowiednie ilości "czarnego złota", stąd też kluczowe 24-godziny dla zdolności obiektu do generowania energii elektrycznej zostały zachowane. Przemijające trudności w funkcjonowaniu kolei spowodowały jedynie opóźnienia w dostawach muratyckiego węgla. Dzięki zdolnościom menadżerskim oraz sprawnej logistyce zapewnionej przez dyrektora Fabio Rhynera, negatywne implikacje ostatnich sytuacji w kraju zostały zniwelowane do minimum. Dzięki czemu były one praktycznie nie odczuwalne z perspektywy zwykłego konsumenta.

18 lipca 1925 elektrownia działa bez zarzutu, jednakże z uwagi na protokoły serwisowe, wielkimi krokami zbliżają się terminy czynności konserwacyjnych kotła. Oto jak przeprowadzane prace opisywał pracownik kotłowni Hans:

Pierwszą czynnością którą robię to kontrola wizualna. Wchodzę do kotłowni, gdzie ogromne, stalowe cylindry stoją jak giganci, otoczone siecią rur i zaworów. Sprawdzam zewnętrzne powłoki na pęknięcia lub korozję, więc rdza to mój codzienny wróg hehehe. Biorę latarkę – elektryczność jest tu wszędzie, ale w zakamarkach panuje mrok – i oświetlam spawy. Jeśli zauważę jakikolwiek ubytek, nanoszę notatki w moim zeszycie, który noszę zawsze przy sobie i przekazuję Panu Dyrektorowi. Potem przechodzę do czyszczenia. Sadza i popiół gromadzą się jak warstwa ziemi na rusztach i ścianach kotłów. Używam specjalnej szczotki drucianej i skrobaka z uchwytem w kształcie szarotki (żona też taki ma), by usuwać nagar. To brudna robota – pył wnika w skórę, a ja kaszlę, wspominając czyste górskie powietrze. Ale wiem, że jeśli nie wyczyszczę dokładnie, efektywność spalania spadnie, a ciśnienie może stać się niestabilne, co grozi wybuchem. Raz, na początku mojej pracy, widziałem, jak nieoczyszczony kocioł spowodował pożar – od tej pory jestem bezwzględny w tej rutynie.

Następnie reguluję zawory i sprawdzam ciśnienie. Wchodzę na wąską drabinkę, by dotrzeć do manometrów i termometrów. Muszę upewnić się, że ciśnienie pary nie przekracza bezpiecznych limitów – zazwyczaj około 10-15 atmosfer – bo w przeciwnym razie kocioł mógłby pęknąć jak bomba. Używam klucza do dokręcania śrub i regulacji przepływu wody. To precyzyjna praca, taka jak w Grunerwaldzkich zegarkach, ale tu liczy się nie sekundy, a życie. Podczas tej czynności często współpracuję z miejscowymi – oni wrzucają węgiel, a ja nadzoruję, by temperatura nie rosła zbyt szybko. "Hans, co byśmy bez ciebie zrobili?" – pyta Friedrich, młodszy chłopak, który pomaga mi z narzędziami. Ja tylko kiwam głową, bo nauczyłem się, że gesty mówią więcej niż słowa.

Po południu przechodzę do bardziej złożonych zadań, jak smarowanie łożysk i łożysk tocznych w mechanizmach kotłów. Te części muszą być idealnie naoliwione, by redukować tarcie i zapobiegać przegrzaniu. Biorę puszkę z smarem – mieszanką oleju i grafitu – i nakładam go na osie i zawiasy. To monotonne, ale kluczowe; jeśli zaniedbam to, maszyna zużyje się szybciej, a naprawy będą kosztowne. W tym czasie myślę o domu – o mojej rodzinie w Salzbrunn, która nie rozumie, dlaczego wybrałem takie życie. "Jesteś szalony, Hans" – pisała mi żona w ostatnim liście. Ale tu czuję, że robię coś ważnego; ta elektrownia zasila całą kotlinę, a ja jestem jej strażnikiem. W sumie jak wracam z pracy do domu to tam też jest co robić, przecież żona bardzo tęski.

Hans "szalony" Wahnsinnig

Ostatnie wydarzenia:
„Putsch der Militärjunta? - Beschränkungen für den Schienenverkehr“ (pol. „Przewrót wojskowych ? - utrudnienia w transporcie kolejowym”)

[Fabio Rhyner]

Wpis zakładowy nr 4/1925

Poranek, 15 sierpnia 1925, Elektrownia Węglowa Stromberg-1

Słoneczny, sierpniowy poranek obudził pierwszą zmianę w Elektrowni Węglowej "Stromberg 1". Praca ruszała powoli, pod dyktando ludzkich mięśni. Kolejne dostawy węgla brunatnego z Muratyckiej Kompanii Gospodarczej toczyły się mozolnie po wąskich bocznicach kolejowych ciągniętych przez parowozy. Wagon z węglem musiał być ręcznie rozładowywany przez załogę – szpadle, widły i siła ramion były jedynymi narzędziami. Każdy kosz węgla był ręcznie przenoszony do pieca przez palaczy, którzy wchodzili po stromych schodach prosto do pieca, by ręcznie zasypywać palenisko.

Z głębin hali słyszalny był głuchy, ciągły huk węglowych kotłów parowych. Wysoki jak górski szczyt komin wyrzucał kłęby gęstych, dymiących oparów. Wewnątrz, w dusznym upale od żarzących się ścian pieca, palacze ręcznie regulowali dopływ powietrza za pomocą ciężkich, żeliwnych zasuw, kontrolując temperaturę wzrokiem i dotykiem. Para, pełna "sprawczości", napędzała olbrzymie, stalowe łopaty wirnika turbiny parowej, która pracowała z charakterystycznym, metalicznym świstem. Ręczne zawory na głównym rurociągu parowym, obsługiwanym przez maszynistów turbin, precyzyjnie regulowały ciśnienie i przepływ pary do maszyny. Brak było drogi na skróty – każda zmiana wymagała szybkiej reakcji i doświadczenia operatora.

Obiekt, choć nowoczesny jak na 1925 rok , wymagał stałej czujności całej załogi. Każdy element – od paleniska po turbiny – potrzebował ręcznej obsługi i kontroli. Załoga z każdym dniem nabierała coraz większego doświadczenia, stając się w stanie obsłużyć "pełny cykl życia elektrowni" wyłącznie dzięki swojej wiedzy, refleksowi i fizycznej pracy.

W dzienniku zapisano kolejne zdanie: "Aus schwarzem Gold entsteht das Licht des Tals" (z czarnego złota, światło kotliny powstaje)